Aseswch eich risgiau hinsawdd

Deall eich hinsawdd

Y ffactor mwyaf sy'n llywio bywyd dynol yw'r hinsawdd leol. Mae cnydau, ffyrdd o fyw, tai ac anghenion technolegol i gyd yn cael eu llywio ganddi. Mae bywyd yn yr Antarctig yn amlwg yn ddwfn wahanol i fywyd yn y Sahara. Mewn llawer o leoedd, mae digwyddiadau tywydd bob amser wedi peri risg i fodau dynol. Mae'r digwyddiadau tywydd eithafol hyn yn gyffredinol o chwe math: llifogydd, sychder, ton wres, tân gwyllt, gwyntoedd cryfion, oerfel.

Mae newid hinsawdd yn gwneud y digwyddiadau hyn yn fwy aml ac yn fwy eithafol. Efallai eich bod eisoes wedi profi perygl difrifol, neu efallai eich bod yn ymwybodol o risg gynyddol. Beth bynnag, y man cychwyn ar gyfer asesu eich risg hinsawdd yw dealltwriaeth o'r hinsawdd leol.

Mae hinsawdd yn ffenomen leol iawn. Y tri ffactor allweddol sy'n pennu hinsawdd yw lledred, safle cyfandirol ac uchder, sy'n creu parthau hinsawdd mawr a microhinsoddau lleol llai. Y rhain yn eu tro sy'n pennu patrymau glaw ac eira, y gwyntoedd cyffredin, mathau o blanhigion, hyd y tymhorau, a'r tymheredd uchel ac isel cyfartalog. Nid oes dau le yn yr un fath, a gall yr amrywiadau o fewn parthau hinsawdd fod yn enfawr.

Dechreuwch drwy gael darlun clir o'ch hinsawdd leol a'r risgiau y mae'n eu cyflwyno. Gall hyn ddod o arsylwi'n bersonol, y nifer o ffynonellau gwybodaeth ar-lein, a/neu lyfrau neu gyrsiau ar y pwnc. Mae angen i chi hefyd ystyried microhinsoddau lleol; er enghraifft, mae'r ffaith bod llethr yn wynebu'r Gogledd, y De, y Dwyrain neu'r Gorllewin yn pennu sut mae'r haul yn taro'r llethr hwnnw ac felly'r tymheredd a'r lleithder. Mae 'Permaculture Design Tools for Climate Resilience' gan Andrew Millison yn darparu proses drylwyr ar gyfer asesu eich hinsawdd leol.

Digwyddiadau tywydd mwy eithafol yw effaith fwyaf trawiadol newid hinsawdd, ond mae yna nifer o rai eraill. Mae'r rhain yn cynnwys newid mewn agoredrwydd i glefyd (dynol, planhigion ac anifeiliaid), plâu pryfed newydd neu fwy o blâu, ac effeithiau ar ecosystemau lleol. Un o'r newidiadau a welir amlaf yw dechrau'r gwanwyn yn gynharach a thymor tyfu hirach, sydd â rhai manteision i dyfwyr ond sydd hefyd yn newid dosbarthiad daearyddol adar, anifeiliaid, planhigion gwyllt a chnydau.

Ymateb i risg

Unwaith y byddwch yn deall eich hinsawdd leol, a'r ffordd y mae'n newid, gallwch adnabod digwyddiadau tywydd eithafol posibl y gallech eu hwynebu, a elwir yn beryglon. Aseswch yn ofalus eich lefel risg bersonol o'r peryglon hyn; mae tŷ ar fryn, er enghraifft, yn llai peryglus o lifogydd ond yn fwy peryglus o wynt. Cofiwch, hyd yn oed os yw eich cartref eich hun wedi'i ddiogelu'n dda, y gallai fod tarfu ar bŵer neu ddŵr y prif gyflenwad neu ar gyflenwad bwyd lleol.

Mae yna offer ar-lein da i'ch helpu i weithio drwy eich risgiau'n fwy manwl, efallai gyda'ch cymdogion neu'ch cymuned, fel Dewin Addasu UKCIP a Thechnegwaith Gwydnwch Hinsawdd yr UD.

Ond am y tro, mae'n ddigon gwybod pa fathau o ddigwyddiadau tywydd eithafol sy'n peri'r risg fwyaf. Mae ymateb i'r peryglon hyn yn golygu dau beth:

1. Dylunio'ch cartref a'ch tir i leihau'r posibilrwydd o ddifrod
2. Gwybod beth i'w wneud ar unwaith cyn, yn ystod ac ar ôl digwyddiad tywydd eithafol.

Yn y rhan fwyaf o achosion, gellir lleihau'r perygl a'r difrod yn sylweddol drwy gymryd camau syml. Meddyliwch pa un o'r camau a awgrymir fydd fwyaf effeithiol gan ddefnyddio'r rhestr fer hon o gwestiynau:

• Beth alla i fforddio ei wneud? Y prif gyfyngiadau fydd arian, llafur ac amser.
• Pa gamau sy'n fuddsoddiad gwerth chweil? Cymharwch y gost o'i weithredu gyda'r budd disgwyliedig.
• Pwy arall y gallwn ei gynnwys i wneud y weithred hon yn effeithiol? Ystyriwch rannu'r gwaith, y gost a'r budd.
• Pa weithredoedd y gellir eu cyfuno i leihau risg ar draws sawl perygl?
• A oes unrhyw asiantaethau neu unigolion eisoes yn ymgymryd â gweithredoedd addasu cysylltiedig? Os felly, efallai na fydd angen i chi weithredu o gwbl, neu efallai y gallech chi gymryd rhan.

Yn olaf, penderfynwch pa opsiwn(nau) y dylid eu gweithredu a pha drefn, a'u gosod allan mewn cynllun manwl. Ystyriwch ddull cam wrth gam gyda meincnodau ar wahân. Nawr mae'n amser gweithredu!

Credydau'r lluniau: 1) ShaunHolloway-ChrisGallagher-MaxLarochelle ar Unsplash 2) Quarrie Photography - https://www.flickr.com/photos/quarriephotography/11443527473/
3) mitodru-ghosh-758353-unsplash.jpg